Generalną zasadą funkcjonującą na gruncie aktualnych przepisów jest, że ściganiem przestępstw zajmuje się policja lub prokurator, obowiązuje więc reguła ścigania przestępstw z oskarżenia publicznego, w tzw. trybie publicznoskargowym. Od powyższej zasady ustawodawca przewidział jednakże wyjątek stanowiąc, że ściganie niektórych przestępstwa nie leży w kompetencji organów ścigania, lecz osoby pokrzywdzonej danym czynem, która w takim przypadku przyjmuje na siebie rolę owych organów i samodzielnie wnosi akt oskarżenia do sądu, w takim więc przypadku mamy do czynienia ze ściganiem przestępstwa z oskarżenia prywatnego w tzw. trybie prywatnoskargowym.

Przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego to przede wszystkim przestępstwa, które godzą w dobra pokrzywdzonego, jednakże z uwagi na fakt, iż są to zazwyczaj sprawy mniejszej wagi, które nie zagrażają społeczeństwu, z reguły nie ma konieczności angażowania policji i prokuratury w postępowania tego rodzaju.

Żądanie ukarania sprawcy przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego spoczywa na pokrzywdzonym, który w takim przypadku pełni funkcję oskarżyciela, w wyjątkowych jednakże sytuacjach, jeżeli wymaga tego interes społeczny, prokurator może wstąpić do postępowania prowadzonego w trybie prywatnoskargowym lub może sam wszcząć postępowanie, które co do zasady ścigane jest z oskarżenia prywatnego, w takim jednak przypadku ściganie sprawcy przestępstwa zmienia tryb i toczy się wówczas z urzędu.

Przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego jest stosunkowo niewiele, i jak zostało powyżej wskazane, dotyczą przede wszystkim czynów, które godzą tylko w dobra pokrzywdzonego. Przestępstwami ściganymi z oskarżenia prywatnego są więc np. zniesławienie, spowodowanie lekkich obrażeń ciała trwających nie dłużej niż 7 dni, zniewaga, naruszenie nietykalności cielesnej. Postępowanie prywatnoskargowe wszczyna się z chwilą złożenia prywatnego aktu oskarżenia przez pokrzywdzonego.

Akt oskarżenia nie musi być szczególnie rozbudowany istotne jednak jest, aby pokrzywdzony wskazał w nim osobę oskarżoną i zarzucany jej czyn, dowody popierające oskarżenie oraz żeby akt spełniał wymogi stawiane pismom procesowym, czyli powinien zawierać oznaczenie organu, do którego jest skierowany, oraz sprawy, której dotyczy, oznaczenie oraz adres wnoszącego pismo, treść wniosku lub oświadczenia, w miarę potrzeby z uzasadnieniem, a także datę i podpis składającego pismo.

W przypadku, gdy prywatny akt oskarżenia nie spełnia powyższych wymagań, pokrzywdzony zostanie wezwany do uzupełnienia braków pisma w terminie 7 dni, jeśli jednak uzupełnienia nie dokona, wówczas pismo uznaje się za bezskuteczne. Pamiętać również należy, iż tak jak każde inne przestępstwo, przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego mają określony czas karalności. Zgodnie bowiem z regulacją Kodeksu karnego w tym zakresie, karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy przestępstwa, nie później jednak niż z upływem 3 lat od czasu jego popełnienia.

Przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego, czyli te prowadzone przez policję i prokuraturę, podzielić można natomiast na ścigane z urzędu oraz ścigane na wniosek. W przypadku przestępstw ściganych z urzędu, organy ścigania zobowiązane są do wszczęcia i prowadzenia postępowania w każdym przypadku, gdy powezmą informację o popełnieniu czynu zabronionego. Strony i inne osoby bezpośrednio zainteresowane mogą natomiast składać wnioski o dokonanie również tych czynności, które organ może lub ma obowiązek podejmować z urzędu.

Na gruncie obecnie obowiązujących przepisów zdecydowana większość przestępstw jest ścigana właśnie w tym trybie. Natomiast w przypadku przestępstw ściganych na wniosek, niezbędnym elementem do zainicjowania ścigania jest złożenie wniosku przez osobę pokrzywdzoną, brak wniosku powoduje bowiem, że policja i prokuratura nie mogą podjąć czynności. W razie złożenia wniosku o ściganie niektórych tylko sprawców obowiązek ścigania obejmuje również inne osoby, których czyny pozostają w ścisłym związku z czynem osoby wskazanej we wniosku, w przypadku kilku sprawców osoba składająca wniosek nie może więc dowolnie wybrać, który sprawca zostanie pociągnięty do odpowiedzialności.

Od wskazanej zasady wyjątek został przewidziany jedynie na rzecz najbliższych osoby składającej wniosek. Pamiętać również należy, że wniosek może być cofnięty w postępowaniu przygotowawczym za zgodą prokuratora, a w postępowaniu sądowym za zgodą sądu, lecz tylko do rozpoczęcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej. Ponowne złożenie wniosku jest niedopuszczalne. Przestępstwami wnioskowymi są np. groźba karalna, uporczywe nękanie, utrwalenie wizerunku nagiej osoby bez jej zgody, zabieg leczniczy bez zgody pacjenta.

Ściganie z oskarżenia publicznego, a ściganie z oskarżenia prywatnego – czym się różni?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *