Zanim sprawca przestępstwa zostanie pociągnięty do odpowiedzialności karnej najpierw organy ścigania muszą przeprowadzić czynności wyjaśniające i postępowanie przygotowawcze, które pozwolą na zgromadzenie odpowiednich dowodów, aby postawić przestępcę w stan oskarżenia. Nierzadko jednakże zdarza się, że po przeprowadzeniu początkowych czynności, organ prowadzący postępowanie umarza je lub w ogóle odmawia wszczęcia postępowania z uwagi na brak podstaw do zajęcia się sprawą, co oczywiście dla osoby pokrzywdzonej przez czyn przestępny nie jest satysfakcjonującym rozwiązaniem. W takim jednak przypadku pokrzywdzony nie jest bezradny, gdyż przepisy Kodeksu postępowania karnego stanowią o instytucji oskarżyciela posiłkowego, którym może być pokrzywdzony, jeśli tylko spełni warunki wskazane w ustawie.

Instytucja oskarżyciela posiłkowego pozwala pokrzywdzonemu działać obok lub zamiast prokuratora w postępowaniu karnym, przepisy rozróżniają bowiem dwa rodzaje oskarżycieli posiłkowych: ubocznego- działającego obok prokuratora, oraz subsydiarnego- który działa samodzielnie, zamiast prokuratora, w sytuacji, gdy prokurator uprzednio odmówił wszczęcia lub umorzył postępowanie przeciwko danej osobie. W sytuacji więc, gdy prokurator odmówił wszczęcia lub umorzył postępowanie karne, pokrzywdzony takim przestępstwem może wystąpić z samodzielnym aktem oskarżenia przeciwko sprawcy danego przestępstwa, pamiętać jednak należy, iż przyjęcie roli oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego wymaga zachowania określonej procedury.

I tak, zgodnie z regulacjami Kodeksu postępowania karnego w tym zakresie, w przypadku, gdy po powzięciu wiadomości o popełnieniu przestępstwa, prokurator odmawia wszczęcia lub umarza postępowanie karne w tym przedmiocie, pokrzywdzony może taką decyzję prokuratora zaskarżyć do sądu poprzez złożenie zażalenia. Rozpatrując złożone zażalenie sąd bada zasadność decyzji prokuratora i jeśli dojdzie do przekonania, że decyzja ta była zbyt pochopnie powzięta, czym tym samym podzieli stanowisko prezentowane przez poszkodowanego, postanowienie o umorzeniu postępowania przygotowawczego lub o odmowie jego wszczęcia zostanie przez sąd uchylone, zostaną wskazane powody uchylenia, a także w miarę potrzeby okoliczności, które należy wyjaśnić, lub czynności, które należy przeprowadzić.

Przeczytaj także:

Ściganie z oskarżenia publicznego, a ściganie z oskarżenia prywatnego – czym się różni?

Sprawa w takim przypadku ponownie trafia więc do prokuratora, który jest zobowiązany ponownie ją zbadać. Jeśli jednak po przeprowadzeniu wskazanych przez sąd czynności oraz wyjaśnieniu wątpliwych okoliczności, prokurator nadal nie znajduje podstaw do wystąpienia z aktem oskarżenia, wydane zostaje kolejne postanowienie o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postępowania. W takiej jednak sytuacji pokrzywdzony nie może złożyć kolejnego zażalenie do sądu na negatywną dla siebie decyzję prokuratora, lecz przysługuje mu uprawnienie do wniesienia prywatnego aktu oskarżenia, a więc wówczas może przyjąć rolę oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego.

Oskarżycielem posiłkowym subsydiarnym może więc stać się jedynie ten pokrzywdzony, który najpierw wniósł do sądu zażalenie na decyzję prokuratora o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postępowania, sąd uwzględnił wniesione zażalenie i ponownie przekazał sprawę prokuratorowi do zbadania, lecz prokurator po raz drugi nie znalazł podstaw do prowadzeni sprawy i wydał ponowne postanowienie o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postępowania.

Na wniesienie prywatnego aktu oskarżenia pokrzywdzony ma jeden miesiąc od dnia doręczenia mu zawiadomienia o postanowieniu prokuratora ponownie odmawiającego wszczęcia lub o umorzeniu postępowania. Akt oskarżenia pokrzywdzony winien wnieść bezpośrednio do sądu i powinien on zawierać po jednym odpisie dla każdego oskarżonego oraz dla prokuratora.

Akt oskarżenia wniesiony przez pokrzywdzonego powinien być ponadto sporządzony i podpisany przez pełnomocnika oraz powinien zawierać: imię i nazwisko oskarżonego, inne dane o jego osobie, dane o zastosowaniu środka zapobiegawczego oraz zabezpieczenia majątkowego; dokładne określenie zarzucanego oskarżonemu czynu ze wskazaniem czasu, miejsca, sposobu i okoliczności jego popełnienia oraz skutków, a zwłaszcza wysokości powstałej szkody; wskazanie, że czyn został popełniony w warunkach recydywy; wskazanie przepisów ustawy karnej, pod które zarzucany czyn podpada; wskazanie sądu właściwego do rozpoznania sprawy; uzasadnienie, przytaczające fakty i dowody, na których oskarżenie się opiera, a w miarę potrzeby wyjaśniające podstawę prawną oskarżenia i omawiające okoliczności, na które powołuje się oskarżony w swej obronie; listę osób, których wezwania oskarżyciel żąda oraz wykaz innych dowodów, których przeprowadzenia na rozprawie głównej domaga się oskarżyciel.

Do sprawy wszczętej na podstawie aktu oskarżenia wniesionego przez oskarżyciela posiłkowego może w każdym czasie wstąpić prokurator, stając się wówczas oskarżycielem publicznym. Postępowanie w takiej sytuacji toczy się więc z oskarżenia publicznego, a pokrzywdzony, który wniósł akt oskarżenia, korzysta z praw oskarżyciela posiłkowego ubocznego.

Odmowa wszczęcia postępowania oraz umorzenie postępowania – jakie prawa ma pokrzywdzony?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *